Met de doordenderende digitalisering in de proces-en maakindustrie komen er aan onze productie steeds minder mensenhanden te pas. Je zou dan kunnen denken dat dit goed nieuws is voor onze veiligheid. Helaas niet. In een meer softwaregedreven productie waarin ook AI een steeds grotere rol vervult, groeit ook de kans op verborgen gevaren. Tijd voor een nieuw gereedschap: resilience, ofwel veerkracht.
Ming Yang is assistent-professor Safety en Security Sience aan de TU Delft. Hier werkt hij samen met collega’s aan een nieuw veiligheidsinstrument dat volgens hem essentieel is om de veiligheid van toekomstige productiesystemen te kunnen borgen. Waarom dit zo broodnodig is? “Er vindt momenteel een verschuiving plaats van de plek waar menselijke fouten in de productie worden geïntroduceerd”, start hij zijn pleidooi. “Door automatisering en digitalisering van de productievloer zijn er in de operationele fase steeds minder mensinteracties met de productie die fouten kunnen introduceren en vervolgens tot gevaarlijke situaties kunnen leiden. Maar zelfs al is een fabriek volledig geautomatiseerd, het ontwikkelen van alle automatiseringssystemen is nog steeds mensenwerk. De nieuwste foutgevoelige schakel wordt daarmee de ontwerpafdeling.“
Deze recent verschenen artikelen vind je vast ook interessant om te lezen:
- Alpha Robotica: ‘Er komt geen standaard robottaal, het blijft mensenwerk’
- De waterstofambities van BMW
- Wireless evolutie van AGV’s bij Mercedes-Benz
AI gamechanger
Er staan er nog veel meer veranderingen op stapel. Volgens Yang is een van de grootste disrupties de introductie van kunstmatige intelligentie. Niet alleen ter ondersteuning van de productieprocessen in de vorm van algoritmes die steeds meer deel gaan uitmaken van de installatie of machinebesturing. Ook in de ontwerpfase zelf zal steeds vaker een beroep worden gedaan op kunstmatige intelligentie. En juist hier schuilt volgens Yang een onzichtbaar gevaar. “Helemaal in het geval van kunstmatige intelligentie is het lastig, zo niet onmogelijk alle ingeslopen fouten voor ingebruikname boven water te krijgen. In zelflerende systemen is het namelijk niet altijd evident wat er zich binnen het algoritme afspeelt. Dit betekent dat potentiële gevaren verborgen blijven tot op het moment dat het zich, getriggerd door een bepaalde omstandigheid, voordoet.”
Hier ontstaat volgens de assistent-professor een dilemma. “Want natuurlijk wil je als ontwerper een veilig systeem afleveren. Maar hoe garandeer je die? Door een betrouwbaarheids- en risicoanalyse uit te voeren? Helaas niet. Beide methoden vergen namelijk specifieke input met betrekking tot de gevaren. Hoe groot is de kans dat een bepaald falen optreedt. Wat zijn de gevolgen als dat gebeurt. Prima als je alle gevaren in kaart hebt, maar voor gevaren die je niet kent wordt het maken van een berekening onzinnig. Wat je voor het veilig omgaan met het onbekende wel kunt doen? Het systeem veerkrachtig maken, zodat het zich snel kan aanpassen aan afwijkingen en nieuwe omstandigheden.”
Nog in de kinderschoenen
Het introduceren van veerkracht – Yang spreekt liever over resilience – is gemakkelijker gezegd dan gedaan. Iedereen kan zich er namelijk wel wat bij voorstellen, maar een generiek framework om veerkracht objectief te kwantificeren is er niet. Yang: “Resilience oftewel veerkracht is niet nieuw. In vakgebieden als civil engineering wordt het bijvoorbeeld al toegepast om iets te zeggen over de toegepaste materialen en de structurele integriteit van een bouwwerk. Maar in de machinebouw heb je hier weinig aan. Hier moet je het begrip veerkracht zinvol inpassen voor dynamische systemen en de interactie van deze systemen met de mens. Dat vergt een bepaalde standaard met een werkbare definitie van het begrip veerkracht. Tot voor kort waren deze er niet. Sinds kort werken we echter met een groep academici vanuit mechanical engineering en chemical engineering aan het uitwerken van zo’n standaard, die voortborduurt op eerder werk van de momenteel in Texas werkzame Nederlandse professor Hans Pasman.”
Anticiperen, absorberen, aanpassen, herstellen
Een werkbare definitie van resilience oftewel veerkracht voor de proces- en maakindustrie is er inmiddels: het vermogen van een systeem om te kunnen omgaan met disruptief. Dit vermogen kan gebaseerd zijn op diverse strategieën. Denk aan het op een of andere manier absorberen van een disruptieve invloed. Ook anticiperen kan helpen om bijvoorbeeld minder absorberend vermogen nodig te hebben of om een disruptie wellicht helemaal te ontwijken.
Ook het vermogen om snel te herstellen zegt iets over veerkracht, wat ook geldt voor het vermogen van een systeem zich aan te passen aan een nieuwe realiteit. “Absorberen, anticiperen, aanpassen en herstellen zijn voorbeelden van een zinvol vocabulaire rondom resilience”, zegt Yang. “Een volgende stap is natuurlijk te werken aan een methode om deze begrippen te kwantificeren door ze meetbaar te maken. Zijn we daarin geslaagd, dan staan we voor een nog moeilijkere klus: de maak- en procesindustrie ervan overtuigen dat ze naast hun reliability en risk assesments ook de resilience van hun productiesystemen gaan vastleggen. Dat zal een flinke kluif worden. Mijn verwachting is dat het nog minimaal 15 jaar duurt voordat de industrie resilience als nieuw veiligheidsinstrument zal hebben geadopteerd. Ik sluit dan tevens niet uit dat de risicoanalyse tegen die tijd een ondergeschikte rol zal vervullen, omdat het aantal onzichtbare gevaren met de digitalisering veel harder stijgt dan de overzienbare gevaren waar een kansberekening op losgelaten kan worden.”
