Praktijklessen in het onderwijs vormen een waardevolle aanvulling op complexe theorielessen. Bij de School Techniek & Onderhoud van de Koninklijke Landmacht in Soesterberg vullen ze dit heel pragmatisch in met een splinternieuwe ‘hydrauliektrainer’: een gesloten hydraulisch systeem dat het verband tussen volumestroom en toerental en tussen druk en belasting inzichtelijk maakt.
De Landmacht maakt dagelijks gebruik van veel en deels zwaar materieel. Voorheen vooral voor hoofdtaak 3 waarin hulp wordt geboden bij calamiteiten als overstromingen of grote branden. Met de mondiale ontwikkelingen en de oorlog in Oekraïne komt hoofdtaak 1 echter steeds meer op de voorgrond. Dit is inmiddels ook goed merkbaar bij de Genie waar dagelijks wordt getraind met dit materieel voor tijden die hopelijk niet gaan komen.
Maar ook de militairen die zowel ‘thuis’ als buiten de poorten dit materieel moeten onderhouden en storingen moeten oplossen, worden getraind. Op de Soldaat Ketting Olivier Kazerne in Soesterberg worden de bijbehorende opleidingen door de School Techniek en Onderhoud verzorgd. Het gaat dan om alle onderhoudsopleidingen voor wiel- en rupsvoertuigen maar ook geniemateriaal zoals hijsmiddelen, lieren, brugleggers en dozers.
Deze artikelen over HYDRAULIEK vind je wellicht ook interessant om te lezen:
- Hydrauliekslangen: do’s en don’ts volgens de praktijkexperts
- Hydrauliekslang schreeuwt om jouw aandacht
- Weetje: hydrauliekslangen moeten jaarlijks gekeurd
Opleiden in eigen beheer
Docent voertuigtechniek en hydrauliek Ed Verlinden begeleidt al sinds jaar en dag de jonge militairen tijdens het leerproces naar zelfstandig en kundig monteur. “Ik ben zelf in 1980 bij de Landmacht begonnen als monteur bedrijfsautomobielen en vervolgens als onderofficier werkzaam geweest bij de Technische Dienst. Inmiddels ben ik burgerdocent en geef ik les in Soesterberg.” Op de vraag waarom defensie eigenlijk in eigen beheer opleidt volgt een helder antwoord van Verlinden: “De huidige reguliere opleidingen bieden op dit moment onvoldoende inhoud om onze monteurs door te kunnen laten stromen naar onze vervolgopleidingen. We hebben daarom zelf diverse opleidingen ontwikkeld die variëren van een basiscursus hydrauliek en pneumatiek tot aan een opleiding hydraulische systeemanalyse. Daarbij gaan we dieper in op onder meer de benodigde reinheidsgraad van de hydraulische vloeistof, proportionele hydrauliek, pompregelingen, blokkenbouw en cartridges. Maar we leren ook storingen zoeken.”
Om naast theoretische kennis de militairen ook maximaal praktisch te kunnen trainen, zijn in Soesterberg diverse praktijklokalen ingericht met verschillende opstellingen. Verlinden: “De pneumatische opstellingen worden op relatief veel technische mbo- en hbo-opleidingen gebruikt. Voor het vakgebied hydrauliek is het enthousiasme een stuk minder. Hydrauliek gaat immers gepaard met (veel) hogere drukken waarvoor de benodigde hardware beschikbaar moet zijn. Daarbij: wanneer het ‘mis’ gaat, lekt er vette olie op de vloer en tafels. En verder zijn de risico’s groter met betrekking tot bijvoorbeeld hogedruk injectie-letsel.”
Opstelling storing zoeken
Omdat de Landmacht doorgaat waar anderen stoppen, was hier nooit twijfel over de noodzaak om goede praktijkopstellingen beschikbaar te hebben om militairen te scholen op het vlak van hydrauliek. Twee daarvan haalt Verlinden voor het voetlicht. Een wat oudere opstelling – maar in topconditie en ogend alsof hij vorige week is geplaatst – betreft een opstelling waarmee de cursisten storingen leren zoeken. Een pomp, een motor, een leidingsysteem en een PLC-besturing staan ter beschikking om verschillende storingen te simuleren. Op het scherm zijn realtime parameters als druk en volumestroom zichtbaar en verder kunnen de cursisten ook aan het systeem meten. Verlinden: “In dergelijke practica wordt eerst een analyse uitgevoerd en vervolgens de oorzaak gezocht door bijvoorbeeld mogelijkheden te elimineren. Daarbij is niet alleen de vraag ‘wat doet het niet’ belangrijk, maar ook: wat doet het wel.”
Hagelnieuwe hydrauliektrainer
En dan is er de splinternieuwe hydrauliektrainer voor specifiek gesloten hydraulische systemen. Bij een open hydraulisch systeem wordt de olie aangezogen uit het oliereservoir. Afhankelijk van de besturing worden met deze volumestroom een of meer actuatoren aangedreven. De retourolie komt daarna weer terug in het oliereservoir.
Bij een gesloten hydraulisch systeem is de hoofdpomp direct gekoppeld aan de aan te drijven hydromotor. De retouraansluiting van deze hydromotor is weer direct gekoppeld aan de hoofdpomp. Met de hoofdpomp wordt dus direct de draairichting en het toerental van de aan te drijven hydromotor bepaald. Dit maakt het systeem compact en overzichtelijk en dus uitermate geschikt voor rij- en lieraandrijvingen.
Omdat de hydraulische vloeistof continu in een gesloten circuit stroomt, moeten er wel maatregelen worden getroffen met betrekking tot het aanvullen van de lekverliezen en het conditioneren van de hydraulische vloeistof. Hiervoor zijn een spoelpomp (boostpomp) en een spoelklep in het systeem opgenomen. Een deel van de retourvloeistof uit het lagedruk deel van het gesloten systeem wordt via de spoelklep gekoeld en gefiltreerd. De spoelpomp vult deze spoel- en lekverliezen direct weer aan. Verlinden: “Voor de open systemen hebben we al zogenoemde onderwijsleermiddelen, maar voor de gesloten variant niet. En juist daarmee hebben cursisten meer moeite de werking te doorgronden.”
Van behoeftestelling tot aankoop
De zoektocht naar een geschikte praktijkopstelling bleek niet eenvoudig. Beschikbare gesloten systemen bij de Genie – onder meer in een trilwals en een soort heftruck – bleken ongeschikt. Te groot en bovendien niet goed toegankelijk wat ook de veiligheid zou belemmeren. Een oplossing op maat bleek ver buiten het budget te vallen. Verlinden: “Er kwam meer schot in de zaak toen Herman van der Kamp van Brink Techniek met een standaard hydrauliektrainer van het Franse bedrijf IDSystem kwam. Dit bedrijf was bereid een demonstratie te geven, waarmee duidelijk werd dat dit systeem uitstekend in onze lesruimte en budget zou passen. Het is een compacte CE-gemarkeerde opstelling die mechanisch gezien zodanig open is dat alle componenten en hun bewegingen goed te zien zijn. Ook de software geeft overzichtelijk het verloop en verband tussen de bewegingen, drukken, toerentallen en volumestroom weer. Daarbij is het een mobiele opstelling die we goed kunnen verplaatsen, die relatief stil is en die geschikt is voor verschillende niveaus van opleiden.”
