De oorlog in Oekraïne zal grote gevolgen hebben voor de productie-industrie en machinebouw. Het zal de moeilijkheden in de toeleveringsketens die nog niet zijn overwonnen, alleen maar verergeren. Volgens de jongste VDMA Blitz-enquête, die begin maart bij de aangesloten bedrijven werd gehouden, ziet 85% van de bijna 550 deelnemers de oorlog als een ernstig of merkbaar risico voor hun bedrijf.
De nadruk ligt hierbij vooral op de indirecte gevolgen: bijna 80 procent van de fabrikanten van machines en installaties in Duitsland verwacht ernstige of merkbare gevolgen van bijvoorbeeld een verdere stijging van de energieprijzen, de algemene onzekerheid bij de klanten of de devaluatie van de roebel. Gevraagd naar de directe gevolgen van de Russische agressie, spreekt 45 procent van de bedrijven van ernstige of merkbare gevolgen als gevolg van de sancties, het uitstel van projecten of een algemeen lagere omzet in Rusland of Oekraïne.
Veiligheid werknemers
“Voor de sector machine- en installatiebouw is zakendoen met Rusland niet existentieel, maar bedrijven zullen wel een prijs moeten betalen voor de Russische aanvalsoorlog, die door niets kan worden gerechtvaardigd”, zegt VDMA-voorzitter Karl Haeusgen. De prioriteit van veel bedrijven is nu de veiligheid van hun werknemers in Oekraïne en ook in Rusland te waarborgen. Tegelijkertijd moeten zij zich ook voorbereiden op verdere lacunes in de toelevering. Dit loopt door het gehele productieproces tot en met de levering en inbedrijfstelling.
“Meer dan ooit is er daarom behoefte aan een snel vredesakkoord met behoud van de territoriale integriteit van Oekraïne. Dit geldt des te meer omdat beide landen een zeer belangrijke rol spelen bij de bevoorrading van de wereld met voedingsmiddelen zoals graan en afhankelijk zijn van leveringen van de Duitse en Europese machine- en installatiebouw”, benadrukt Haeusgen.
Productie stijgt met 6,4 procent in 2021
Volgens herziene cijfers van het federale bureau voor de statistiek is de productie in de machine- en installatiebouw in Duitsland in 2021 in reële termen met 6,4 procent gestegen. Dit komt nagenoeg overeen met de raming van de economen van de VDMA.
Voor het lopende jaar houdt de oorlog in Oekraïne – naast andere risico’s zoals inflatie, nieuwe golven van pandemieën of het geschil tussen China en de VS – echter risico’s in voor de verdere economische ontwikkeling die niet kunnen worden ingeschat. Handelsverstoringen en de sterke stijging van de energieprijzen zullen het economisch herstel op zijn minst vertragen. Het is waar dat Rusland nu slechts de negende plaats inneemt op de exportranglijst van Duitse machines en installaties (Oekraïne: 31e, Wit-Rusland: 53e). Maar de drie landen samen zijn goed voor een exportvolume van 7,0 miljard euro (2021).
“Naar alle waarschijnlijkheid zullen wij hier aanzienlijk op moeten bezuinigen, zozeer zelfs dat wij vrijwel tot stilstand komen. Uit ons onderzoek blijkt ook dat de indirecte gevolgen van de oorlog in Oekraïne, d.w.z. de wederzijdse sancties, de afbrokkeling van de zakenrelaties en de fundamentele veranderingen in het geopolitieke en economische klimaat, nog ernstiger zijn,” legt Haeusgen uit.
Zwak vierde kwartaal 2021 drukt prognose
Bijgevolg corrigeren de economen van de VDMA de vorige jaarprognose voor de reële productiegroei. “In plaats van de oorspronkelijk verwachte groei van 7 procent in reële termen, verwachten we nu voor het lopende jaar slechts een productiestijging van 4 procent”, aldus de VDMA-voorzitter.
De daling is enerzijds te wijten aan het relatief zwakke vierde kwartaal van 2021. Daardoor is de machinebouwsector 2022 gestart vanuit een lagere basis, wat het groeipercentage drukt. Daarbij komen nog de directe gevolgen van de oorlog en de reeds merkbare onzekerheid bij de fabrikanten van machines en installaties en hun afnemers. Volle orderboeken zouden ondersteunend moeten blijken. Deze prognose heeft geen betrekking op extreme scenario’s, zoals de uitbreiding van oorlogszuchtige acties naar andere landen, waarvan de gevolgen niet kunnen worden voorzien.
Hardnekkige knelpunten toeleveringsketen
Volgens de enquête is het grootste probleem voor bedrijven in de machine- en installatiebouwsector de verstoorde toeleveringsketen. 32 procent van de bedrijven ziet zich hier geconfronteerd met ernstige moeilijkheden, 42 procent spreekt van merkbare belemmeringen. De zeer actuele ontwikkeling van de oorlog en de gevolgen ervan zijn echter waarschijnlijk nog niet in deze beoordeling verwerkt.
De ondervraagde bedrijven zijn dan ook pessimistisch over de komende drie maanden. De meerderheid van de respondenten (53%) verwacht dat de moeilijkheden in de bevoorradingsketens zullen verergeren, terwijl nog eens 43% verwacht dat de situatie gespannen zal blijven.
Knelpunten elektronische componenten
Knelpunten in de toelevering worden voornamelijk geregistreerd voor elektronische componenten (52% ernstig, 28% merkbaar) en voor metaalproducten (10% ernstig, 44% merkbaar). De leveringen voor de eigen productie van de bedrijven komen met aanzienlijke vertraging in de fabriekshallen aan: In het geval van elektronische componenten meldt 31 procent van de bedrijven een langere wachttijd van ten minste zes maanden, en voor nog eens 30 procent van de bedrijven is de wachttijd drie tot zes maanden.
Voor metaalproducten wacht ongeveer één op de drie bedrijven één tot drie maanden langer, nog eens 21 procent wacht ten minste drie maanden. Onder voorbehoud van de gevolgen van de oorlog, zullen de knelpunten voor met name metaalproducten naar verwachting pas in de tweede helft van het jaar verminderen.
Productie-achterstanden
In het geval van elektronische componenten verwacht tweederde van de bedrijven zelfs niet dat de situatie tot 2023 zal verbeteren. Als gevolg daarvan heeft 82 procent van de bedrijven nu een productieachterstand, bijvoorbeeld onvoltooide eindproducten die niet kunnen worden voltooid en geleverd wegens een gebrek aan materialen.
“De helft van de ondervraagde bedrijven meldt een productieachterstand van maximaal een maand. Hieruit blijkt dat de middelgrote industrie ook dit jaar weer voor grote uitdagingen staat”, aldus VDMA-voorzitter Haeusgen.
Toelevering wordt kritisch bekeken
Ruim driekwart van de bedrijven heeft lering getrokken uit recente ervaringen en bekijkt hun toeleveringsketens kritisch. De meesten van hen willen hun bevoorradingszekerheid in de toekomst verzekeren door middel van een breder leveranciersnetwerk, gewijzigde inkoopprincipes of meer opslagruimte. Ook een verschillende geografische spreiding van leveranciers speelt in veel ondernemingen een rol.
“Het feit dat 84 procent van de ondervraagde machinebouwers dit jaar desondanks een omzetstijging verwacht, toont hun veerkracht en hun vermogen om zich steeds weer aan alle crisissen aan te passen”, vat VDMA-voorzitter Haeusgen samen.
De VDMA heeft een informatie portaal Oekraïne – Rusland gemaakt met veel informatie voor de industrie.
