Hydraulische olie met de juiste kwaliteit en reinheidsgraad, gaat met een beetje goede wil een (machine)leven lang mee. Dat stellen de oliespecialisten van Hitma. Om deze goede wil handen en voeten te geven, introduceert het bedrijf het online platform ‘Oliemanagement’. Hierop vindt elke technicus het laatste nieuws, ontwikkelingen, kennis en vooral veel praktische tips over oliemanagement en de consequenties hiervan voor de nauwkeurigheid, betrouwbaarheid en efficiëntie van een installatie.
De kennis over de inzet en behandeling van hydraulische olie groeide de afgelopen decennia enorm. Zo is inmiddels algemeen bekend dat schone olie cruciaal is voor een storingsarme werking van een hydraulische installatie en dat het regelmatig monitoren op relevante aspecten een serieuze factor is binnen het onderhoud. “Dat betekent echter niet dat het overal al optimaal is geregeld”, stelt John Sassen, binnen Hitma dagelijks bezig met oliemanagement. “Want wéten dat de reinheidsgraad van olie belangrijk is, is wat anders dan dit niveau ook daadwerkelijk bereiken en behouden. Precies daarvoor hebben we bij Hitma het online platform ‘Oliemanagement’ opgestart en ingericht. Het platform biedt veel kennis over het belang van oliemanagement, praktische tips en mogelijkheden om contact op te nemen voor meer hulp.”
Waarom schone hydraulische olie cruciaal is
Even een stukje theorie ophalen: hydraulische olie is het spreekwoordelijke bloed van hydraulische installaties. Is de olie schoon en bevat deze de gewenste additieven in de juiste hoeveelheid, dan is het systeem als gezond te beschouwen. Hydraulische olie vervuilt echter gedurende de tijd door diverse oorzaken. Door vuildeeltjes die in het systeem langs de wanden van leidingen en pompen schrapen en zo steeds meer vuil genereren bijvoorbeeld. Vuil kan er ook voor zorgen dat olie (chemisch) degradeert, waarbij nieuwe vervuiling ontstaat. Verder kunnen corrosiedeeltjes van het systeem zelf in de olie komen of kan er sludge ontstaan. Degradatie kan ook optreden door te hoge temperaturen of te hoge drukken.
De achteruitgang van de hydraulische olie kan invloed hebben op de nauwkeurigheid van het betreffende systeem, de veiligheid en de energie-efficiëntie. Maar ook kan chemische vervuiling leiden tot de aantasting van afdichtingen, afname van de smeereigenschappen en een teruggang van de viscositeit en het additievenpakket. Wanneer vuildeeltjes bepaalde doorgangen volledig blokkeren – bijvoorbeeld kanalen in servosystemen of filters – kan dit zelfs leiden tot een volledige uitval van de machine en bijbehorende (hoge) reparatiekosten.
Uitval en reparatiekosten zijn te voorkomen door de juiste filtratie toe te passen. Afhankelijk van het systeem is er een hoofdfilter toe te passen en zogenaamde bypass filtratie om het systeem gedurende de hele (machine)levensduur op de juiste reinheidsgraad te houden. De praktijk wijst uit dat een relatief klein percentage (rond de 10 procent) van de volumestroom dat continu door een bypass filter stroomt, voldoende is om een schoon systeem schoon te houden. Sassen: “In dit korte stukje kun je eigenlijk al direct filteren wat je met een goed oliemanagement voorkomt. Dit zijn hoge onderhoudskosten, ongeplande stilstand met bijbehorend productieverlies maar ook een onnodig hoog olieverbruik, extra CO2 uitstoot en een lagere machine-efficiëntie.”
Online platform voor kennis over oliemanagement
Hoe bedrijven hun hydraulische installatie kunnen inrichten volgens de laatste ontwikkelingen, staat onder meer in een online handboek dat op het Hitma-platform beschikbaar is. Het voert te ver om dit helemaal te beschrijven, maar enkele highlights zijn zeker interessant om te noemen. Allereerst deze: Een schoon systeem hóuden met de juiste filtertechnieken is over het algemeen goed te realiseren. Een schoon systeem realiséren is niet altijd even gemakkelijk. Zo is een veelgehoorde opvatting dat olie die door de leverancier in grote vaten wordt aangeleverd schoon is. Niets is minder waar. Juist nieuwe olie moet eerst een aantal keer door de filters stromen voordat de machine echt productie kan gaan draaien. Het beste is dit proces uit te voeren met een aparte spoelunit waar de olie net zolang doorheen stroomt tot hij voldoende schoon is voor het systeem. Deze bypass spoelunits zijn ook in te zetten om een systeem weer snel operationeel te krijgen na een calamiteit. Bij het volledig vervangen van de olie is het wat dat betreft ook belangrijk om het leidingwerk eerst goed te spoelen met nieuwe olie.
Specialist John Sassen heeft nog een interessante highlight: “Een bekend probleemgeval is het opstarten van een machine na langdurige stilstand. Vuil verzamelt zich gedurende deze stilstand op de laagste punten in het systeem en eventueel roestende onderdelen zullen in de tijd van stilstand extra deeltjes hebben afgegeven. Opstarten moet in die gevallen langzaam en rustig gebeuren waarmee de olie de tijd krijgt om het vuil af te geven bij de filterunits.”
Praktijkervaring uit het lab en uit het veld
Zoals aan het begin van het artikel aangegeven, is de kennis over oliemanagement de afgelopen decennia toegenomen. Dat kan ook Sandra Vogels bevestigen. Zij werkt al ruim dertig jaar bij Hitma op het lab. Hier voert ze dagelijks onder meer olieanalyses uit. Bedrijven die hun oliemanagement goed op orde hebben, leveren op regelmatige basis een monster aan voor analyse. Uiteraard komen ook monsters binnen van bedrijven die juist een probleem ondervinden en het advies hebben gekregen een monster te nemen om dit verder te laten onderzoeken. “Door regelmatig monsters te laten analyseren wanneer je géén problemen hebt, ben je in staat om eventuele problemen ver van tevoren te zien aankomen. Sterker nog, de kwaliteit van olie is samen met trillingsanalyse een van de beste indicatoren van een aankomend falen die in een zeer vroeg stadium is te detecteren. Een verhoging van metaaldeeltjes kan bijvoorbeeld wijzen op slijtage in het systeem. Andere degradatiedeeltjes kunnen wijzen op een te hoge temperatuur in het systeem; dit kan het gevolg zijn van wrijving maar ook van het verhogen van de snelheid van de machine. In sommige gevallen is de olie hiervoor niet geschikt en zal er voor een andere, zwaarder belastbare olie moeten worden gekozen.”
Monster met sinaasappelsapvezels
Ook in het lab is het opvallend dat er steeds meer bedrijven serieus bezig zijn met oliemanagement en wéten hoe het moet. Monsters worden meestal in de juiste monsterflesjes aangeleverd en niet meer in omgespoelde drinkflesjes waarin soms de vezels van het sinaasappelsap nog ronddreven. Toch gebeuren er zeker af en toe nog bijzondere dingen. Bijvoorbeeld vezels van een overall die in een filter worden gevonden en in het systeem al de nodige schade hebben aangericht. Sandra Vogels: “Door de jarenlange ervaring kan ik soms ook al direct aan een monster zien dat het niet in orde is. Zo stond er eens een klant aan de deur met een aantal oliemonsters van een machine waarvan de smering onvoldoende leek. Visueel kon je eigenlijk al vaststellen dat de olie niet in orde was en toen ik de smeerolie door het analytisch membraan haalde, was het euvel snel duidelijk. Het achterblijvende glinsterend laagje bestond uit hele kleine deeltjes blank metaal die waarschijnlijk afkomstig waren van een pomp of zuiger. Met deze kennis kon de klant direct aan de slag en zijn systeem herstellen.”
Filters onderzoeken
Naast het analyseren van monsters – op regelmatige basis of bij calamiteiten – worden in het lab ook filterelementen onderzocht. Wanneer een filter bijvoorbeeld versneld blokkeert, wordt een stukje uit het filterelement gesneden en onder een microscoop onderzocht. Sandra Vogels: “We spoelen dit stukje af met het oplosmiddel petroleumether. Van de vloeistof die door het filter in een gereinigd flesje is gelopen – en waarin de vervuiling wordt meegenomen – wordt daarna een preparaat gemaakt dat we door het analytisch membraan laten lopen. Je komt er dan bijvoorbeeld achter dat er water in de olie zit die aanleiding geeft tot de vorming van een gelachtig product dat inderdaad het filter versneld kan verstoppen.”
Lees meer over Hitma.
