Een van de meest onderschatte onderdelen van een hydraulische installatie betreft de hydrauliekslangen die de olie van de ene component naar de andere brengen. In het kader van ‘een ketting is zo sterk als de zwakste schakel’ hebben ook deze componenten onderhoud nodig. Brian Slieker van Pirtek Europoort en Michael Haas van 24hydraulics zijn ‘mannen uit de praktijk’ en kennen de kneepjes van het vak. Ze delen met AANDRIJFTECHNIEK hun dagelijkse bevindingen.
DEZE ARTIKELEN OVER HYDRAULIEK vind je vast ook interessant om te lezen:
- Markt voor mobiele hydraulica: groei in 2025
- Zo gaat dat: laser cladding van zuigerstangen
- Sensoren bepalen de onderhoudsinterval
Een hydrauliekslang is over het algemeen opgebouwd uit een binnenmantel, een drukdrager en een beschermende buitenmantel. De binnenmantel is afgestemd op het medium, stroomsnelheden, heersende drukken en temperaturen. Daarnaast is de binnenmantel belangrijk bij het opvangen van de impulsen waaraan de slang in de praktijk bloot komt te staan. Veelal is hij gemaakt van synthetisch rubber. Een binnenmantel kan ook van een thermoplastische kunststof zijn. Voorwaarde daarbij is wel dat de temperaturen niet te hoog oplopen. De buitenmantel (rubber) dient voor de bescherming van de drukdragers zoals de geweven staaldraden of – bij thermoplastische slangen – de nylon drukdrager. Dit om uiteindelijk te voorkomen dat olie (onder druk) naar buiten komt of vuil en vocht naar binnen treedt. De buitenmantel moet vooral bestand zijn tegen externe invloeden waaronder temperatuur, chemische bestanddelen, slijtage en – niet te onderschatten – ozon en UV-straling.
Hose management
Wanneer de koppelingen en pershulzen conform de voorgeschreven assemblageprocedures en wet- en regelgeving op de slang zijn geperst, is het vervolgens belangrijk de slang regelmatig te inspecteren. Brian Slieker van Pirtek Europoort vertelt: “Het meest veilig is het om dit type onderhoud bij te houden in een onderhoudspakket, Total Hose Management (THM). Hierin kun je iedere slang vastleggen en bijhouden wanneer inspecties zijn uitgevoerd en wat de bevindingen waren. Tevens krijg je van deze software automatisch bericht wanneer een slang aan een volgende inspectie toe is. Het voordeel is dat je hierdoor onderhoudsbeurten niet kunt vergeten. Maar voordeel is ook dat je een stuk historie opbouwt. Wanneer op bepaalde plaatsen vaker storingen optreden, is het wellicht zinvol om een andere slang te kiezen of om de inspectie-intervallen te verhogen. En andersom: als je op een bepaalde locatie een aantal keer achter elkaar niets bijzonders aantreft, kan dit ook aanleiding zijn om het onderhoudsinterval te verlengen.”
Inspectie
Het belangrijkste inspectiegereedschap bij hydrauliekslangen zijn de menselijke ogen. Hiermee worden slangen gecontroleerd op:
- beschadigingen,
- haarscheurtjes,
- het ‘zweten’ van de slangen, vaak ter hoogte van de koppeling,
- blazen aan de buitenkant,
- lekkageverschijnselen op de vloer.
Beschadigde buitenzijde
Michael Haas van 24hydraulics: “Beschadigingen aan de buitenkant kunnen ontstaan door vermoeiing wanneer de slang bijvoorbeeld vaak buigt, door UV-straling en ozon of door mechanische impact zoals beknelling of een aanvaring met een heftruck. In eerste instantie leidt deze beschadiging nog niet tot een gevaarlijke situatie, maar het betekent wel dat bijvoorbeeld vocht de mogelijkheid heeft om binnen te dringen. Dat vocht kan vervolgens een corrosieproces op gang brengen waardoor het staaldraad wordt aangetast. Hiermee verliest de slang zijn sterkte wat uiteindelijk kan leiden tot falen. Bij de inspectie is tevens rekening te houden met de leeftijd van de hydrauliekslang.”
Logisch vervangingsmoment
In combinatie met de omgeving waarin de slang wordt toegepast, zijn er logische momenten om de slang te vervangen. Een slang op een offshore platform staat bijvoorbeeld voortdurend bloot aan weersinvloeden en UV-straling. Deze slang zal dus vaker moeten worden vervangen dan een slang die stilletjes in een technische ruimte ligt die qua temperatuur en luchtvochtigheid geconditioneerd is.
Speciale aandacht verdienen slangen in lasruimtes waar temperaturen hoog kunnen oplopen en de straling een negatief effect heeft op de rubberen buitenmantel. Het is ook vaker een locatie waar slangen worden opgeslagen. Deze verouderen dan nog vóórdat ze zijn gebruikt. Deels kan de eigenaar uitgaan van onderhoudsvoorschriften, anderzijds van zijn eigen ervaring. In bepaalde gevallen wordt vervanging ook wettelijk voorgeschreven.
Gevolgen van slecht onderhoud
De gevolgen van een lekkende en eventueel falende (losschietende of openbarstende) hydrauliekslang kunnen groot zijn. Het is ook de reden dat FEDA al geruime tijd goedbezochte cursussen geeft met de titel ‘Veilig werken met hydraulische slangen en componenten’ (zie ook pagina 14 in deze uitgave). Als eerste betekent een falende hydrauliekslang een veiligheidsissue. Wanneer hydraulische olie bijvoorbeeld in menselijke ogen terechtkomt, kan dit leiden tot serieus letsel.
Ook de zogenaamde ‘pinholes’ in hydrauliekslangen kunnen leiden tot zogenaamd hogedruk vloeistofinjectieletsel. Door de hoge druk in de slang spuit de hydraulische olie met een zeer dun straaltje met grote kracht naar buiten en is daarbij in staat de menselijke huid te doorboren. In veel gevallen is dit letsel niet eens te zien en ervaart de betreffende onderhoudsmonteur een ‘prikje’ en ziet een bijbehorend minimaal wondje. Omdat olie en bloed echter niet mengen, is het belangrijk om dan direct actie te ondernemen en naar een arts te gaan. Wanneer dit niet gebeurt, kan de olie zich door het hele lichaam verspreiden met alle gevolgen van dien; het is noodzakelijk dat de olie onmiddellijk wordt verwijderd. Michael Haas: “Helaas zijn de meeste huisartsen niet bekend met het fenomeen. Áls zich een dergelijk geval voordoet, is het daarom belangrijk om zelf de ernst te benadrukken bij de spoedeisende hulp en nadrukkelijk te vragen om een arts die meer kennis heeft over dit fenomeen.”
Tevens betekent een falende hydrauliekslang in sommige situaties gevolgen voor het milieu. Wanneer het om een machine gaat die op een oliebestendige vloer en eventueel zelfs in een ‘lekbak’ staat, zijn de gevolgen gering. Bij hydraulische aandrijvingen op mobiele machines of in de scheepvaart is dat anders en moet iedere vorm van lekkage worden voorkomen.
Tot slot, en voor sommige bedrijven misschien het belangrijkst: een falende hydrauliekslang zorgt er in de meeste gevallen voor dat een systeem uitvalt. Ongeplande stilstand is in alle gevallen onwenselijk en kost meestal veel geld.
