Ga naar hoofdinhoud

Rechten en plichten van robots

Een gehandicapte oudere man gaat met zijn robot-rolstoel in de stad winkelen. De rolstoel vindt zelf de weg, nadat de eigenaar de be-stemming heeft ingegeven. De rolstoel wijkt echter van zijn geplande weg af door een obstakel, waardoor een fietser ten val komt en ernstige verwondingen aan zijn hoofd oploopt. Wie is wettelijk aansprakelijk voor de gevolgen: de oudere man, de fabrikant van de rolstoel of de programmeur?

Het thema klinkt als science fiction, maar is zuivere wetenschap – ook al spelen cyborgs, robots en kunstmatige intelligentie een belangrijke rol. In een nieuw onderzoeksproject aan de Julius-Maximilians-Universität Würzburg werken juristen en ingenieurs samen om de rechten en plichten van de robot in kaart te brengen. De komende drie jaar willen onderzoekers uit Würzburg in samenwerking met wetenschappers uit Bonn en Tübingen onderzoeken, welke problemen er ontstaan als robots steeds onafhanke-lijker worden en hoe de wetgever daar op moet reageren.

‘Voertuigen’
Er zijn al robots die zich zelfstandig kunnen verplaatsen en daarbij binnen bepaalde grenzen autonoom beslissingen te nemen. Alleen de vraag hoe zo’n ‘voertuig’ moet zijn verzekerd, is nog ver verwijderd van een bevre-digend antwoord. Zo’n robot rijdt nu als een bromfiets, zonder dat rekening wordt gehouden met het feit dat hij zich autonoom beweegt. Deze ‘oplossing’ kan noch de fabrikant noch de toekomstige eigenaar tevreden stellen.

Voor robots ontbreken de wettelijke regels – vanuit juridisch oogpunt is op dit moment weinig geregeld. Richtlijnen ter oriëntatie ontbreken grotendeels en de discussie staat nog in de kinderschoenen. Dat zou door het onder-zoeksproject moeten veranderen. De deskundigen ontwikkelen daarvoor scenario’s die eruit zien alsof ze rechtstreeks zijn overgenomen uit de film ‘Avatar’.

Schuld en verantwoordelijkheid

Wat zijn de gevolgen als mens en machine steeds hechter met elkaar omgaan en kunstmatige delen het werk van organen overnemen of de computer de gebruiker helpt om beter te presteren? Voorheen was dat duidelijk: een mens neemt een besluit en de machine voert dit uit. Vandaag de dag bestaan er tussenstappen, waarbij deze strikte scheiding niet meer werkt. Dat maakt de kwestie interessant voor advocaten: de kwestie van schuld en verantwoordelijkheid is volledig nieuw.

Het scala aan onderwerpen is veelzijdig in dit onderzoeksproject. Cyborgs (mens-machine-hybriden) houden de juristen bezig. Hetzelfde geldt voor computers die zo intelligent zijn geworden dat ze hun eigen bewustzijn te ontwikkelen. Maar zelfs relatief ‘profane’ technieken zijn niet vrij van juridische problemen. Dit geldt voor de automatische rolstoel, maar ook voor een operatie- of militaire robot, waarbij ‘misrekeningen’ mogelijk ernstige schade zou kunnen veroorzaken.

Gids voor praktische problemen

Natuurlijk is er na drie jaar onderzoek geen reeks wetten die alle juridische problemen oplossen. Bovendien staat de technologie nog in de kinder-schoenen en de ontwikkelingen in de komende jaren zijn niet te overzien. Het gaat er de onderzoekers vooral om dat de problemen worden belicht en dat de discussie op gang komt. Het is goed mogelijk dat er uiteindelijk een soort handleiding komt met suggesties voor de omgang met praktische problemen. Een geschikte titel hiervoor? ‘Rechten en plichten van robots’ zou goed kunnen.

x
Mis niet langer het laatste nieuws

Schrijf u nu in voor onze nieuwsbrief.

Inschrijven